Public Health Dentistryसार्वजनिक आरोग्य दंतचिकित्सा

The Department of Public Health Dentistry at Government Dental College & Hospital, Jalgaon is dedicated to promoting oral health through education, disease prevention, community-based dental care, research, and public health initiatives. The department plays a pivotal role in training undergraduate dental students to understand the oral health needs of individuals and communities while emphasizing preventive, promotive, and comprehensive oral healthcare.
The department provides competency-based undergraduate education that integrates theoretical knowledge with field-based learning, epidemiological surveys, health education, and supervised clinical training. Students are trained to assess community oral health needs, plan and implement preventive programmes, conduct oral health promotion activities, and participate in community-based research.
The department actively collaborates with schools, rural communities, government agencies, and healthcare organizations to improve oral health awareness and accessibility of dental care. Through outreach programmes and preventive services, the department strives to reduce the burden of oral diseases and enhance the overall health of the population.
________________________________________
Vision
To be a centre of excellence in Public Health Dentistry by promoting preventive oral healthcare, quality undergraduate education, community-oriented research, and equitable access to oral health services.
________________________________________
Mission
• To impart quality undergraduate education through competency-based teaching and community-based clinical training.
• To promote oral health and prevent oral diseases through evidence-based public health strategies.
• To provide preventive, promotive, and affordable oral healthcare services to the community.
• To train students in epidemiology, biostatistics, health education, and oral health programme planning.
• To encourage research, innovation, and scientific thinking in community oral health.
• To organize Continuing Dental Education (CDE) programmes, workshops, and oral health awareness activities.
• To strengthen partnerships with schools, rural communities, and public health agencies for improving oral health outcomes.
________________________________________
Objectives
• Develop competent undergraduate dental graduates in Public Health Dentistry.
• Train students in community diagnosis and oral health surveys.
• Promote preventive and evidence-based oral healthcare.
• Develop skills in oral health education and communication.
• Encourage ethical practice, leadership, and social responsibility.
• Foster interdisciplinary collaboration in community health programmes.
• Improve accessibility and utilization of oral healthcare services.
________________________________________
Faculty
The Department of Public Health Dentistry is supported by dedicated faculty members committed to excellence in teaching, patient care, research, and community service.
Faculty Member Designation
Dr. Pratibha Sultane Assistant Professor
Dr. Bharath S Assistant Professor
________________________________________
Undergraduate (BDS) Teaching Programme
The department conducts undergraduate teaching in accordance with the curriculum prescribed by the Dental Council of India (DCI) and Maharashtra University of Health Sciences (MUHS).
Theoretical Training
Students are taught:
• Principles of Public Health Dentistry
• Epidemiology of Oral Diseases
• Biostatistics
• Preventive Dentistry
• Dental Public Health
• Health Education and Communication
• Oral Health Promotion
• School Dental Health Programmes
• Fluoride in Public Health
• Nutrition and Oral Health
• Water Fluoridation and Defluoridation
• Oral Cancer Prevention
• Tobacco Cessation
• Infection Control in Community Dentistry
• Health Care Delivery Systems
• National Oral Health Programme
• Research Methodology
• Ethics in Public Health Practice
Clinical and Field Training
Students receive supervised training in:
• Community Oral Health Surveys
• Oral Health Screening
• Dental Epidemiological Studies
• School Dental Health Programmes
• Oral Health Education
• Fluoride Application
• Pit and Fissure Sealant Programmes
• Tobacco Cessation Counselling
• Preventive Dental Procedures
• Community-Based Treatment Planning
• Mobile Dental Services
• Clinical Case Discussions
• Field Posting and Community Visits
________________________________________
Clinical and Community Services
The department provides comprehensive preventive and community oral healthcare services including:
• Oral Health Screening
• Preventive Dental Care
• Oral Health Education
• Fluoride Therapy
• Pit and Fissure Sealants
• Tobacco Cessation Counselling
• School Dental Health Services
• Rural Dental Health Camps
• Community Oral Health Surveys
• Geriatric Oral Health Services
• Oral Cancer Awareness and Screening
• Referral Services for Specialized Dental Care
________________________________________
Clinical and Field Facilities
The department is equipped with:
• Public Health Dentistry Clinic
• Community Dentistry Demonstration Hall
• Mobile Dental Unit (where available)
• Portable Dental Equipment
• Audiovisual Teaching Facilities
• Health Education Materials
• Survey Instruments
• Preventive Dentistry Equipment
• Sterilization Facilities
• Patient Waiting Area
________________________________________
Teaching Methodology
The department follows competency-based education through:
• Interactive Lectures
• Demonstrations
• Community-Based Learning
• Field Visits
• Small Group Discussions
• Problem-Based Learning
• Case-Based Learning
• Seminars
• Journal Clubs
• Self-Directed Learning
• Internal Assessment
• Objective Structured Clinical Examination (OSCE)
________________________________________
Academic Activities
The department regularly conducts:
• Seminars
• Journal Clubs
• Clinical and Community Case Presentations
• Continuing Dental Education (CDE) Programmes
• Hands-on Workshops
• Guest Lectures
• Epidemiological Surveys
• Oral Health Awareness Campaigns
• Interdepartmental Academic Meetings
________________________________________
Community Outreach
The department actively organizes and participates in:
• Rural Dental Health Camps
• School Oral Health Programmes
• Oral Health Awareness Drives
• Tobacco Cessation Programmes
• Oral Cancer Screening Camps
• National Health Days and Awareness Campaigns
• Community Fluoride Awareness Programmes
• Geriatric Oral Health Camps
• Special Oral Health Programmes for Underserved Populations
________________________________________
Patient Care Philosophy
The department is committed to:
• Prevention and promotion of oral health
• Community-centred dental care
• Evidence-based public health practice
• Ethical and compassionate healthcare
• Early diagnosis and timely referral
• Health education and behavioural change
• Accessibility, equity, and quality in oral healthcare services
________________________________________
Core Values
• Excellence
• Integrity
• Compassion
• Professionalism
• Accountability
• Innovation
• Teamwork
• Community-Centred Care
• Lifelong Learning
• Social Responsibility
________________________________________
Future Goals
The department aims to:
• Strengthen competency-based undergraduate education.
• Expand outreach programmes to rural and underserved communities.
• Enhance preventive oral healthcare initiatives.
• Promote undergraduate research in dental public health.
• Strengthen digital data collection and epidemiological research.
• Organize regular Continuing Dental Education (CDE) programmes.
• Foster collaborations with government and public health organizations.
• Improve oral health awareness and preventive practices across the region.
________________________________________
Department Motto
“Healthy Communities • Healthy Smiles • Better Lives.”

शासकीय दंत महाविद्यालय व रुग्णालय, जळगाव येथील सामाजिक दंतशास्त्र विभाग हा मौखिक आरोग्य संवर्धन, रोगप्रतिबंध, समुदायाधारित दंतसेवा, संशोधन आणि सार्वजनिक आरोग्य उपक्रमांसाठी समर्पित आहे. समुदायाच्या मौखिक आरोग्याच्या गरजा समजून घेऊन प्रतिबंधात्मक, प्रोत्साहनात्मक आणि सर्वसमावेशक दंत आरोग्य सेवा प्रदान करण्यासाठी पदवीपूर्व (BDS) विद्यार्थ्यांना प्रशिक्षित करण्यात हा विभाग महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
कौशल्याधारित (Competency-Based) शिक्षणपद्धतीद्वारे विद्यार्थ्यांना सैद्धांतिक ज्ञानाबरोबरच क्षेत्रीय प्रशिक्षण (Field-based Learning), मौखिक आरोग्य सर्वेक्षणे, आरोग्य शिक्षण, समुदायाधारित उपक्रम आणि पर्यवेक्षित नैदानिक प्रशिक्षण दिले जाते. विद्यार्थ्यांना समुदायाच्या मौखिक आरोग्याच्या गरजांचे मूल्यांकन, प्रतिबंधात्मक कार्यक्रमांचे नियोजन व अंमलबजावणी, मौखिक आरोग्य जनजागृती आणि संशोधनामध्ये सहभाग घेण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते.
शाळा, ग्रामीण भाग, शासकीय संस्था आणि विविध आरोग्य संघटनांच्या सहकार्याने विभाग मौखिक आरोग्याविषयी जनजागृती वाढविण्यास आणि दंतसेवा सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचविण्यास कार्यरत आहे. विविध समाजाभिमुख उपक्रमांद्वारे मौखिक रोगांचे प्रमाण कमी करणे आणि समाजाचे एकूण आरोग्य सुधारणे हे विभागाचे प्रमुख ध्येय आहे.
________________________________________
दृष्टी (Vision)
प्रतिबंधात्मक मौखिक आरोग्य सेवा, उत्कृष्ट पदवीपूर्व शिक्षण, समाजाभिमुख संशोधन आणि सर्वांसाठी समान व सुलभ दंत आरोग्य सेवा उपलब्ध करून सामाजिक दंतशास्त्र क्षेत्रातील उत्कृष्टतेचे केंद्र म्हणून विकसित होणे.
________________________________________
ध्येय (Mission)
• कौशल्याधारित अध्यापन आणि समुदायाधारित नैदानिक प्रशिक्षणाद्वारे दर्जेदार पदवीपूर्व शिक्षण प्रदान करणे.
• पुराव्यावर आधारित सार्वजनिक आरोग्य धोरणांद्वारे मौखिक आरोग्याचा प्रसार व मौखिक रोगांचे प्रतिबंध करणे.
• समाजाला प्रतिबंधात्मक, प्रोत्साहनात्मक, परवडणाऱ्या आणि गुणवत्तापूर्ण दंत आरोग्य सेवा उपलब्ध करून देणे.
• विद्यार्थ्यांना महामारीशास्त्र (Epidemiology), जैवसांख्यिकी (Biostatistics), आरोग्य शिक्षण आणि मौखिक आरोग्य कार्यक्रम नियोजनाचे प्रशिक्षण देणे.
• समाजाभिमुख संशोधन, नवोपक्रम आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाला प्रोत्साहन देणे.
• सतत दंत शिक्षण (CDE), कार्यशाळा आणि मौखिक आरोग्य जनजागृती कार्यक्रमांचे आयोजन करणे.
• शाळा, ग्रामीण भाग आणि सार्वजनिक आरोग्य संस्थांशी सहकार्य करून मौखिक आरोग्य सुधारण्यासाठी कार्य करणे.
________________________________________
उद्दिष्टे
• सार्वजनिक आरोग्य दंतशास्त्र विषयातील सक्षम पदवीधर दंतचिकित्सक तयार करणे.
• विद्यार्थ्यांना समुदाय निदान व मौखिक आरोग्य सर्वेक्षणाचे प्रशिक्षण देणे.
• प्रतिबंधात्मक आणि पुराव्यावर आधारित दंत आरोग्य सेवांना प्रोत्साहन देणे.
• मौखिक आरोग्य शिक्षण व प्रभावी संवाद कौशल्ये विकसित करणे.
• नैतिक मूल्ये, नेतृत्वगुण आणि सामाजिक उत्तरदायित्व विकसित करणे.
• समुदाय आरोग्य कार्यक्रमांमध्ये बहुविभागीय समन्वय वाढविणे.
• दंत आरोग्य सेवांची उपलब्धता आणि वापर वाढविणे.
________________________________________
प्राध्यापक वर्ग
सामाजिक दंतशास्त्र विभागामध्ये अध्यापन, रुग्णसेवा, संशोधन आणि समाजसेवेसाठी समर्पित अनुभवी प्राध्यापक कार्यरत आहेत.
प्राध्यापकांचे नाव पदनाम
डॉ. प्रतिभा सुल्ताने सहाय्यक प्राध्यापक
डॉ. भरत एस. सहाय्यक प्राध्यापक
________________________________________
पदवीपूर्व (BDS) अध्यापन कार्यक्रम
विभागामध्ये दंतचिकित्सा परिषद (DCI) आणि महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ (MUHS) यांच्या अभ्यासक्रमानुसार अध्यापन केले जाते.
सैद्धांतिक अध्यापन
विद्यार्थ्यांना खालील विषय शिकविले जातात:
• सार्वजनिक आरोग्य दंतशास्त्राची मूलतत्त्वे
• मौखिक रोगांचे महामारीशास्त्र
• जैवसांख्यिकी
• प्रतिबंधात्मक दंतचिकित्सा
• सार्वजनिक दंत आरोग्य
• आरोग्य शिक्षण व संवाद कौशल्ये
• मौखिक आरोग्य संवर्धन
• शालेय दंत आरोग्य कार्यक्रम
• सार्वजनिक आरोग्यात फ्लोराइडचा वापर
• पोषण आणि मौखिक आरोग्य
• पाण्याचे फ्लोरायडेशन व डी-फ्लोरायडेशन
• मौखिक कर्करोग प्रतिबंध
• तंबाखूमुक्ती समुपदेशन
• समुदाय दंतचिकित्सेतील संसर्ग नियंत्रण
• आरोग्य सेवा वितरण व्यवस्था
• राष्ट्रीय मौखिक आरोग्य कार्यक्रम
• संशोधन पद्धती
• सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रातील नैतिकता
नैदानिक व क्षेत्रीय प्रशिक्षण
विद्यार्थ्यांना खालील बाबींमध्ये प्रत्यक्ष प्रशिक्षण दिले जाते:
• समुदाय मौखिक आरोग्य सर्वेक्षण
• मौखिक आरोग्य तपासणी
• दंत महामारीशास्त्रीय अभ्यास
• शालेय दंत आरोग्य कार्यक्रम
• मौखिक आरोग्य शिक्षण
• फ्लोराइड अनुप्रयोग
• पिट अँड फिशर सीलंट कार्यक्रम
• तंबाखूमुक्ती समुपदेशन
• प्रतिबंधात्मक दंत उपचार
• समुदायाधारित उपचार नियोजन
• मोबाईल दंत सेवा
• क्लिनिकल केस चर्चा
• क्षेत्रीय भेटी व समुदाय प्रशिक्षण
________________________________________
नैदानिक व समाजाभिमुख सेवा
विभागामध्ये खालील सेवा उपलब्ध आहेत:
• मौखिक आरोग्य तपासणी
• प्रतिबंधात्मक दंत उपचार
• मौखिक आरोग्य शिक्षण
• फ्लोराइड उपचार
• पिट अँड फिशर सीलंट
• तंबाखूमुक्ती समुपदेशन
• शालेय दंत आरोग्य सेवा
• ग्रामीण दंत आरोग्य शिबिरे
• समुदाय मौखिक आरोग्य सर्वेक्षण
• ज्येष्ठ नागरिकांसाठी मौखिक आरोग्य सेवा
• मौखिक कर्करोग जनजागृती व तपासणी
• विशेष उपचारासाठी रुग्णांचे संदर्भन
________________________________________
नैदानिक व क्षेत्रीय सुविधा
विभागामध्ये खालील सुविधा उपलब्ध आहेत:
• सार्वजनिक आरोग्य दंतशास्त्र क्लिनिक
• समुदाय दंतचिकित्सा प्रात्यक्षिक कक्ष
• मोबाईल दंत उपचार युनिट (उपलब्धतेनुसार)
• पोर्टेबल दंत उपकरणे
• दृकश्राव्य अध्यापन सुविधा
• आरोग्य शिक्षण साहित्य
• सर्वेक्षण साधने
• प्रतिबंधात्मक दंत उपकरणे
• निर्जंतुकीकरण सुविधा
• रुग्ण प्रतीक्षालय
________________________________________
अध्यापन पद्धती
विभागात कौशल्याधारित शिक्षणासाठी खालील पद्धतींचा अवलंब केला जातो:
• परस्परसंवादी व्याख्याने
• प्रात्यक्षिके
• समुदायाधारित शिक्षण
• क्षेत्रीय भेटी
• लहान गटातील चर्चा
• समस्या-आधारित अध्ययन
• केस-आधारित अध्ययन
• सेमिनार
• जर्नल क्लब
• स्वयंअध्ययन
• अंतर्गत मूल्यमापन
• ऑब्जेक्टिव्ह स्ट्रक्चर्ड क्लिनिकल एक्झामिनेशन (OSCE)
________________________________________
शैक्षणिक उपक्रम
विभाग नियमितपणे खालील उपक्रम आयोजित करतो:
• सेमिनार
• जर्नल क्लब
• क्लिनिकल व समुदायाधारित केस सादरीकरण
• सतत दंत शिक्षण (CDE) कार्यक्रम
• प्रत्यक्ष प्रशिक्षण कार्यशाळा
• तज्ज्ञ व्याख्याने
• महामारीशास्त्रीय सर्वेक्षण
• मौखिक आरोग्य जनजागृती अभियान
• आंतरविभागीय शैक्षणिक बैठक
________________________________________
समाजाभिमुख उपक्रम
विभाग नियमितपणे खालील कार्यक्रम आयोजित करतो:
• ग्रामीण दंत आरोग्य शिबिरे
• शालेय दंत आरोग्य कार्यक्रम
• मौखिक आरोग्य जनजागृती अभियान
• तंबाखूमुक्ती कार्यक्रम
• मौखिक कर्करोग तपासणी शिबिरे
• राष्ट्रीय आरोग्य दिन व जनजागृती कार्यक्रम
• फ्लोराइड जनजागृती कार्यक्रम
• ज्येष्ठ नागरिक मौखिक आरोग्य शिबिरे
• वंचित घटकांसाठी विशेष मौखिक आरोग्य कार्यक्रम
________________________________________
रुग्णसेवा तत्त्वज्ञान
विभाग खालील तत्त्वांवर कार्य करतो:
• मौखिक आरोग्याचे संवर्धन व रोगप्रतिबंध
• समुदायकेंद्रित दंतसेवा
• पुराव्यावर आधारित सार्वजनिक आरोग्य सेवा
• नैतिक व संवेदनशील आरोग्यसेवा
• लवकर निदान व वेळेवर संदर्भन
• आरोग्य शिक्षण व वर्तन परिवर्तन
• सर्वांसाठी सुलभ, समान व गुणवत्तापूर्ण दंत आरोग्य सेवा
________________________________________
मूल्ये
• उत्कृष्टता
• प्रामाणिकपणा
• करुणा
• व्यावसायिकता
• उत्तरदायित्व
• नवोपक्रम
• संघभावना
• समुदायकेंद्रित सेवा
• आजीवन शिक्षण
• सामाजिक उत्तरदायित्व
________________________________________
भविष्यातील उद्दिष्टे
• कौशल्याधारित पदवीपूर्व शिक्षण अधिक सक्षम करणे.
• ग्रामीण व वंचित भागांमध्ये समाजाभिमुख उपक्रमांचा विस्तार करणे.
• प्रतिबंधात्मक मौखिक आरोग्य सेवा अधिक बळकट करणे.
• सार्वजनिक आरोग्य दंतशास्त्रातील पदवीपूर्व संशोधनाला प्रोत्साहन देणे.
• डिजिटल माहिती संकलन व महामारीशास्त्रीय संशोधन अधिक विकसित करणे.
• नियमित सतत दंत शिक्षण (CDE) कार्यक्रम आयोजित करणे.
• शासकीय व सार्वजनिक आरोग्य संस्थांशी सहकार्य अधिक दृढ करणे.
• संपूर्ण प्रदेशात मौखिक आरोग्य जनजागृती आणि प्रतिबंधात्मक दंतसेवा वाढविणे.
________________________________________
विभागाचे बोधवाक्य
"निरोगी समाज • निरोगी हास्य • उत्तम जीवन."