Pedodontics and Preventive Dentistryबालदंतचिकित्सा आणि प्रतिबंधात्मक दंतचिकित्सा

The Department of Pedodontics & Preventive Dentistry at Government Dental College & Hospital, Jalgaon is dedicated to providing excellence in undergraduate dental education, comprehensive patient care, preventive oral healthcare, research, and community service. The department specializes in the oral healthcare of infants, children, adolescents, and children with special healthcare needs, with emphasis on prevention, early diagnosis, and comprehensive management of dental diseases.

The department aims to establish positive dental attitudes and healthy oral habits in children through preventive, restorative, interceptive, and rehabilitative dental care. Undergraduate students are trained to understand the behavioral, psychological, developmental, and clinical aspects of pediatric dentistry through competency-based education and supervised clinical training.

The department provides child-friendly, evidence-based dental care using contemporary treatment protocols while ensuring patient safety, infection control, ethical practice, and compassionate care. Through education, clinical services, and community outreach, the department strives to improve the oral health and overall well-being of children in the region.
________________________________________
Vision
To be a centre of excellence in Pediatric and Preventive Dentistry by providing quality undergraduate education, comprehensive child oral healthcare, preventive services, research, and community outreach while promoting lifelong oral health.
________________________________________
Mission
• To impart quality undergraduate education through competency-based teaching and supervised clinical training.
• To provide comprehensive, ethical, affordable, and evidence-based pediatric dental care.
• To promote preventive dentistry and early intervention for maintaining optimal oral health in children.
• To develop students’ clinical competence in the management of pediatric dental patients.
• To encourage scientific thinking, research, innovation, and lifelong learning.
• To organize academic activities, Continuing Dental Education (CDE) programmes, workshops, and awareness programmes.
• To strengthen community outreach through school dental health programmes and preventive oral healthcare initiatives.
________________________________________
Objectives
• Develop competent undergraduate dental graduates in Pediatric and Preventive Dentistry.
• Train students in the diagnosis and management of oral diseases in children.
• Promote preventive and minimally invasive dentistry.
• Develop skills in behavior management and child-friendly dental care.
• Encourage ethical practice and patient-centred care.
• Foster communication skills, professionalism, and teamwork.
• Promote oral health awareness among children, parents, and school teachers.
________________________________________
Faculty
The Department of Pedodontics & Preventive Dentistry is supported by dedicated faculty members committed to excellence in teaching, patient care, and academic development.

Faculty Member Designation
Dr. Rajesh Ijalkar Assistant Professor
Dr. Aditi Patil Assistant Professor
________________________________________
Undergraduate (BDS) Teaching Programme
The department conducts undergraduate teaching in accordance with the curriculum prescribed by the Dental Council of India (DCI) and Maharashtra University of Health Sciences (MUHS).
Theoretical Training
Students are taught:
• Growth and Development of Children
• Child Psychology and Behaviour Management
• Preventive Dentistry
• Dental Caries in Children
• Fluoride Therapy
• Pit and Fissure Sealants
• Infant Oral Healthcare
• Pulp Therapy in Primary Teeth
• Management of Traumatic Dental Injuries
• Space Maintainers
• Interceptive Orthodontics (Introduction)
• Dental Care for Children with Special Healthcare Needs
• Pediatric Dental Emergencies
• Oral Habits and Habit-Breaking Appliances
Clinical Training
Students receive supervised clinical training in:
• Child Patient Examination
• Diagnosis and Treatment Planning
• Behaviour Management Techniques
• Preventive Dental Procedures
• Oral Prophylaxis
• Fluoride Application
• Pit and Fissure Sealant Placement
• Restorative Procedures in Primary and Young Permanent Teeth
• Pulp Therapy
• Stainless Steel Crowns
• Space Maintainers
• Management of Dental Trauma
• Clinical Case Discussions
________________________________________
Clinical Services
The department provides comprehensive pediatric dental care including:
• Oral Examination and Preventive Care
• Dental Fillings for Children
• Fluoride Therapy
• Pit and Fissure Sealants
• Pulpotomy and Pulpectomy
• Stainless Steel Crowns
• Esthetic Pediatric Restorations
• Space Maintainers
• Management of Dental Trauma
• Oral Habit Counselling
• Preventive Orthodontic Procedures
• Dental Treatment for Children with Special Healthcare Needs
• Preventive Oral Health Counselling
________________________________________
Clinical Facilities
The department is equipped with:
• Undergraduate Pediatric Dentistry Clinic
• Child-Friendly Dental Chairs
• Preventive Dentistry Clinic
• Pediatric Restorative Equipment
• Pulp Therapy Instruments
• Stainless Steel Crown Kits
• Fluoride Application Facilities
• Sterilization Facilities
• Audiovisual Teaching Aids
• Behaviour Management Resources
• Patient Waiting Area
________________________________________
Teaching Methodology
The department follows competency-based education through:
• Interactive Lectures
• Demonstrations
• Chairside Clinical Teaching
• Small Group Discussions
• Simulation-Based Training
• Case-Based Learning
• Problem-Based Learning
• Clinical Seminars
• Journal Discussions
• Self-Directed Learning
• Internal Assessment
• Objective Structured Clinical Examination (OSCE)
________________________________________
Academic Activities
The department regularly conducts:
• Clinical Case Presentations
• Seminars
• Journal Clubs
• Student Demonstrations
• Continuing Dental Education (CDE) Programmes
• Hands-on Workshops
• Guest Lectures
• Clinical Audits
• Interdepartmental Academic Meetings
________________________________________
Community Outreach
The department actively participates in:
• School Dental Health Programmes
• Oral Health Screening Camps
• Preventive Dentistry Awareness Programmes
• Fluoride Awareness Programmes
• Tooth Brushing Demonstration Programmes
• Nutrition and Oral Health Education
• Early Childhood Caries Prevention Programmes
• Rural Dental Health Camps
• Parent Counselling Programmes
________________________________________
Patient Care Philosophy
The department is committed to:
• Child-friendly and compassionate dental care
• Prevention of oral diseases
• Early diagnosis and timely intervention
• Evidence-based clinical practice
• Ethical and safe patient care
• Infection control and patient safety
• Family-centred oral healthcare
________________________________________
Core Values
• Excellence
• Integrity
• Compassion
• Professionalism
• Accountability
• Innovation
• Teamwork
• Patient-Centred Care
• Lifelong Learning
• Social Responsibility
________________________________________
Future Goals
The department aims to:
• Strengthen competency-based undergraduate education.
• Expand preventive and minimally invasive pediatric dental services.
• Promote school oral health programmes throughout the region.
• Enhance digital learning and pediatric dental technologies.
• Encourage undergraduate research and innovation.
• Organize regular Continuing Dental Education (CDE) programmes.
• Strengthen interdisciplinary pediatric healthcare.
• Improve oral health awareness among children and parents through community outreach.
________________________________________
Department Motto
“Healthy Smiles for Every Child • Prevention Today, Confidence Tomorrow.”

शासकीय दंत महाविद्यालय व रुग्णालय, जळगाव येथील बालदंतशास्त्र विभाग हा पदवीपूर्व दंतशिक्षण, गुणवत्तापूर्ण रुग्णसेवा, प्रतिबंधात्मक मौखिक आरोग्य सेवा, संशोधन आणि समाजाभिमुख कार्यामध्ये उत्कृष्टतेसाठी कटिबद्ध आहे. हा विभाग शिशु, लहान मुले, किशोरवयीन मुले तसेच विशेष आरोग्य गरजा असलेल्या मुलांच्या मौखिक आरोग्याची सर्वंकष काळजी घेण्यास समर्पित आहे. प्रतिबंध, लवकर निदान आणि दंत आजारांचे सर्वसमावेशक व्यवस्थापन यावर विभाग विशेष भर देतो.
विभागाचे प्रमुख उद्दिष्ट म्हणजे प्रतिबंधात्मक, पुनर्स्थापनात्मक, इंटरसेप्टिव्ह आणि पुनर्वसनात्मक दंतोपचारांच्या माध्यमातून मुलांमध्ये दंत आरोग्याविषयी सकारात्मक दृष्टीकोन आणि चांगल्या मौखिक स्वच्छतेच्या सवयी विकसित करणे. कौशल्याधारित (Competency-Based) शिक्षण पद्धतीद्वारे विद्यार्थ्यांना बालदंतचिकित्सेतील वर्तनशास्त्रीय, मानसिक, विकासात्मक आणि क्लिनिकल पैलूंचे सखोल प्रशिक्षण दिले जाते.
आधुनिक उपचार पद्धतींचा वापर करून विभाग मुलांसाठी अनुकूल, पुराव्यावर आधारित दंतसेवा प्रदान करतो. रुग्णसुरक्षा, संक्रमण नियंत्रण, नैतिक उपचारपद्धती आणि संवेदनशील रुग्णसेवा यांना सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाते. शिक्षण, रुग्णसेवा आणि समाजाभिमुख उपक्रमांच्या माध्यमातून विभाग परिसरातील बालकांचे मौखिक आरोग्य सुधारण्यासाठी सातत्याने प्रयत्नशील आहे.
________________________________________
दृष्टी (Vision)
उत्कृष्ट पदवीपूर्व दंतशिक्षण, सर्वसमावेशक बाल मौखिक आरोग्य सेवा, प्रतिबंधात्मक दंतोपचार, संशोधन आणि समाजाभिमुख उपक्रमांच्या माध्यमातून बालदंतचिकित्सा व प्रतिबंधात्मक दंतचिकित्सा क्षेत्रात उत्कृष्टतेचे केंद्र बनणे आणि आयुष्यभर उत्तम मौखिक आरोग्याची जाणीव निर्माण करणे.
________________________________________
ध्येय (Mission)
• कौशल्याधारित अध्यापन आणि पर्यवेक्षित क्लिनिकल प्रशिक्षणाद्वारे गुणवत्तापूर्ण पदवीपूर्व दंतशिक्षण प्रदान करणे.
• सर्वसमावेशक, नैतिक, परवडणारी आणि पुराव्यावर आधारित बालदंतचिकित्सा सेवा उपलब्ध करून देणे.
• मुलांमध्ये उत्तम मौखिक आरोग्य राखण्यासाठी प्रतिबंधात्मक दंतचिकित्सा आणि लवकर हस्तक्षेपाला प्रोत्साहन देणे.
• विद्यार्थ्यांमध्ये बालदंत रुग्णांच्या व्यवस्थापनासाठी आवश्यक क्लिनिकल कौशल्ये विकसित करणे.
• संशोधन, नवोपक्रम, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि आजीवन शिक्षणाला चालना देणे.
• शैक्षणिक कार्यक्रम, सतत दंतशिक्षण (CDE), कार्यशाळा आणि जनजागृती कार्यक्रमांचे आयोजन करणे.
• शालेय दंत आरोग्य कार्यक्रम आणि प्रतिबंधात्मक मौखिक आरोग्य उपक्रमांद्वारे समाजाभिमुख सेवा अधिक सक्षम करणे.
________________________________________
उद्दिष्टे
• बालदंतशास्त्र विषयात सक्षम पदवीधर दंतचिकित्सक घडविणे.
• विद्यार्थ्यांना बालकांमधील मौखिक आजारांचे निदान व व्यवस्थापन करण्याचे प्रशिक्षण देणे.
• प्रतिबंधात्मक आणि अल्प आक्रमक (Minimally Invasive) दंतचिकित्सेला प्रोत्साहन देणे.
• मुलांशी संवाद, वर्तन व्यवस्थापन आणि बालमैत्रीपूर्ण दंतसेवा यामध्ये कौशल्य विकसित करणे.
• नैतिक दंतचिकित्सा व रुग्णकेंद्रित सेवा यांना प्रोत्साहन देणे.
• संवादकौशल्ये, व्यावसायिकता आणि संघभावना विकसित करणे.
• मुले, पालक आणि शिक्षकांमध्ये मौखिक आरोग्याविषयी जागरूकता निर्माण करणे.
________________________________________
विभागातील अध्यापक
बालदंतशास्त्र विभागात अध्यापन, रुग्णसेवा आणि शैक्षणिक विकासासाठी समर्पित शिक्षकवर्ग कार्यरत आहे.
अध्यापकांचे नाव पद
डॉ. राजेश इजळकर सहाय्यक प्राध्यापक
डॉ. अदिती पाटील सहाय्यक प्राध्यापक
________________________________________
पदवीपूर्व (BDS) अध्यापन कार्यक्रम
विभागात दंत परिषद (DCI) आणि महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ (MUHS) यांच्या अभ्यासक्रमानुसार अध्यापन केले जाते.
सैद्धांतिक प्रशिक्षण
विद्यार्थ्यांना पुढील विषयांचे शिक्षण दिले जाते:
• बालकांची वाढ व विकास
• बाल मानसशास्त्र व वर्तन व्यवस्थापन
• प्रतिबंधात्मक दंतचिकित्सा
• बालकांमधील दंतकिड
• फ्लोराईड उपचार
• पिट आणि फिशर सीलंट्स
• शिशूंची मौखिक आरोग्य सेवा
• दुग्धदातांवरील पल्प उपचार
• दातांच्या दुखापतींचे व्यवस्थापन
• स्पेस मेंटेनर्स
• इंटरसेप्टिव्ह ऑर्थोडॉन्टिक्स (प्राथमिक परिचय)
• विशेष आरोग्य गरजा असलेल्या मुलांची दंतसेवा
• बालदंत आपत्कालीन परिस्थिती
• मुखाच्या अपायकारक सवयी व त्या थांबविण्याची उपकरणे
क्लिनिकल प्रशिक्षण
विद्यार्थ्यांना पुढील विषयांमध्ये पर्यवेक्षित प्रशिक्षण दिले जाते:
• बालरुग्णांची तपासणी
• निदान व उपचार नियोजन
• वर्तन व्यवस्थापन तंत्र
• प्रतिबंधात्मक दंतोपचार
• दातांची स्वच्छता (Oral Prophylaxis)
• फ्लोराईड उपचार
• पिट व फिशर सीलंट लावणे
• दुग्धदात व नव्याने आलेल्या कायम दातांचे पुनर्स्थापन
• पल्प उपचार
• स्टेनलेस स्टील क्राऊन बसविणे
• स्पेस मेंटेनर्स
• दातांच्या दुखापतींचे व्यवस्थापन
• क्लिनिकल प्रकरण चर्चा
________________________________________
रुग्णसेवा
विभागामध्ये पुढील बालदंत सेवा उपलब्ध आहेत:
• मौखिक तपासणी व प्रतिबंधात्मक दंतसेवा
• मुलांसाठी दातांचे फिलिंग
• फ्लोराईड उपचार
• पिट व फिशर सीलंट
• पल्पोटोमी व पल्पेक्टॉमी
• स्टेनलेस स्टील क्राऊन
• सौंदर्यपूर्ण बालदंत पुनर्स्थापना
• स्पेस मेंटेनर्स
• दातांच्या दुखापतींचे व्यवस्थापन
• अपायकारक सवयींबाबत समुपदेशन
• प्रतिबंधात्मक ऑर्थोडॉन्टिक उपचार
• विशेष गरजा असलेल्या मुलांची दंतसेवा
• प्रतिबंधात्मक मौखिक आरोग्य समुपदेशन
________________________________________
उपलब्ध सुविधा
• पदवीपूर्व बालदंतचिकित्सा क्लिनिक
• बालमैत्रीपूर्ण दंत उपचार युनिट्स
• प्रतिबंधात्मक दंतचिकित्सा विभाग
• बालदंत पुनर्स्थापनात्मक उपकरणे
• पल्प उपचारासाठी आवश्यक साधने
• स्टेनलेस स्टील क्राऊन किट्स
• फ्लोराईड उपचार सुविधा
• निर्जंतुकीकरण सुविधा
• दृक्-श्राव्य अध्यापन साधने
• वर्तन व्यवस्थापनासाठी आवश्यक सुविधा
• रुग्ण प्रतीक्षा कक्ष
________________________________________
अध्यापन पद्धती
• परस्परसंवादी व्याख्याने
• प्रात्यक्षिके
• चेअर-साईड अध्यापन
• लघुगट चर्चा
• सिम्युलेशन-आधारित प्रशिक्षण
• प्रकरणाधारित शिक्षण
• समस्या-आधारित शिक्षण
• क्लिनिकल परिसंवाद
• जर्नल चर्चा
• स्वयंअध्ययन
• अंतर्गत मूल्यमापन
• ऑब्जेक्टिव्ह स्ट्रक्चर्ड क्लिनिकल परीक्षा (OSCE)
________________________________________
शैक्षणिक उपक्रम
• क्लिनिकल प्रकरण सादरीकरण
• परिसंवाद
• जर्नल क्लब
• विद्यार्थी प्रात्यक्षिके
• सतत दंतशिक्षण (CDE) कार्यक्रम
• प्रत्यक्ष प्रशिक्षण कार्यशाळा
• अतिथी व्याख्याने
• क्लिनिकल ऑडिट
• आंतरविभागीय शैक्षणिक बैठक
________________________________________
समाजाभिमुख उपक्रम
• शालेय दंत आरोग्य कार्यक्रम
• मौखिक आरोग्य तपासणी शिबिरे
• प्रतिबंधात्मक दंतचिकित्सा जनजागृती कार्यक्रम
• फ्लोराईड जनजागृती कार्यक्रम
• योग्य पद्धतीने दात घासण्याची प्रात्यक्षिके
• पोषण व मौखिक आरोग्य शिक्षण
• लहान मुलांमधील दंतकिड प्रतिबंध कार्यक्रम
• ग्रामीण दंत आरोग्य शिबिरे
• पालकांसाठी समुपदेशन कार्यक्रम
________________________________________
रुग्णसेवेचे तत्त्वज्ञान
विभाग पुढील तत्त्वांवर आधारित सेवा प्रदान करतो:
• बालमैत्रीपूर्ण व संवेदनशील दंतसेवा
• मौखिक आजारांचे प्रतिबंध
• लवकर निदान व योग्यवेळी उपचार
• पुराव्यावर आधारित उपचारपद्धती
• नैतिक व सुरक्षित रुग्णसेवा
• संक्रमण नियंत्रण व रुग्णसुरक्षा
• कुटुंबकेंद्रित मौखिक आरोग्य सेवा
________________________________________
मूलभूत मूल्ये
• उत्कृष्टता
• प्रामाणिकपणा
• करुणा
• व्यावसायिकता
• उत्तरदायित्व
• नवोपक्रम
• संघभावना
• रुग्णकेंद्रित सेवा
• आजीवन शिक्षण
• सामाजिक बांधिलकी
________________________________________
भावी उद्दिष्टे
• कौशल्याधारित पदवीपूर्व शिक्षण अधिक बळकट करणे.
• प्रतिबंधात्मक आणि अल्प आक्रमक बालदंतसेवांचा विस्तार करणे.
• संपूर्ण प्रदेशात शालेय दंत आरोग्य कार्यक्रम अधिक प्रभावीपणे राबविणे.
• डिजिटल शिक्षण व आधुनिक बालदंत तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणे.
• पदवीपूर्व विद्यार्थ्यांमध्ये संशोधन व नवोपक्रमाला प्रोत्साहन देणे.
• नियमित सतत दंतशिक्षण (CDE) कार्यक्रम आयोजित करणे.
• बालआरोग्याशी संबंधित आंतरविभागीय सहकार्य अधिक मजबूत करणे.
• समाजाभिमुख उपक्रमांद्वारे मुलांमध्ये व पालकांमध्ये मौखिक आरोग्याविषयी जागरूकता वाढविणे.
________________________________________
विभागाचे ब्रीदवाक्य
"प्रत्येक बालकासाठी निरोगी हास्य • आजची प्रतिबंधात्मक काळजी, उद्याचा आत्मविश्वास."